مرحمت شده باشد به وقوف و صلاح وزراء جزو گيلان از محل خود « 59 » تنخواه داده آنچه زياده باشد « 60 » جهت سركار خاصهء شريفه ضبط كرده . . . و همچنين تحقيق و پيروى مالوجهات و حقوق ديوانى بعضى محال كه به خاصهء شريفه منسوب است نموده از قرار واقع به دستور معمول آن ملك اخذ و بازيافت نمايد » « 61 » . حكام فقط در صورتى مىتوانستند در درآمدهاى اين نواحى خاصّه اعمال نظرى و دخل و تصرفى بكنند كه دستور مستقيم از دربار در دست داشته باشند و اين كار نيز با وساطت و دخالت وزير كل انجام گرفته باشد : مثلا به مناسبت سفرى كه همايون پادشاه مغول در سال 950 ( - 1544 م . ) به ايران كرد شاه ضمن فرمانى به حكام هرات چنين مقرر داشت : « . . . و از محال خاصهء شريفهء دار السلطنهء هرات و باقى ولايات خراسان هرچه او را ضرورت شود قبض به وزارت و اقبال‌پناه آصفى خواجه امير بيگ وزير خراسان داده اخذ اجناس و نقود نمايد . . . » « 62 » . اصولا مخارج پذيرائى ميهمانان شاه اغلب از محل املاك خاصه تأمين مىشده است : در ملاقات سال 966 ( - 1559 م . ) سلطان با يزيد هم وزير كل آذربايجان كار پذيرائى را اهتمام مىكرد « 63 » . از زمان شاه عباس اول خبرى در دست داريم كه يكى از

--> ( 59 ) - رجوع شود به پاپازيان ، جلد دوم ، سند نمرهء 7 . ( 60 ) - در واقع چيزى ديگر باقى نماند ، رجوع شود به جواهر الاخبار ، ص a 332 : جمع درآمد مالياتى خان احمد به دوازده هزار تومان بالغ مىشد . تا سه هزار يا چهار هزار تومان « سره‌زر و شاهيه‌زر و خانه‌زر » بود و بخشيده مىشد ، « براى ديوان هشت هزار تومان ديگر باقى مىماند يعنى كه از گيلان چيزى عايد « خاصهء شريفه » نمىشد بلكه مبالغ مكفى ديگرى نيز بدان افزوده مىگرديد » . ( 61 ) - رونوشت فرمان مندرج در افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص a 255 . ( 62 ) - رونوشت فرمان من جمله در افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص b 117 به بعد . اين فرمان در كتاب همايون در ايران به قلم رى ( به زبان انگليسى ) ، ص 71 چاپ شده است . ( 63 ) - تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 101 ، جواهر الاخبار ، ص a 327 .